|
Voorwoord
Veilig motorrijden begint met risicoperceptie: het herkennen van potentieel gevaarlijke situaties. Hoe beter je op de hoogte bent van risico's en hoe ze te reduceren, des te groter de kans dat je verantwoorde keuzes maakt.
De meeste ongevallen waarbij motorrijders betrokken zijn gebeuren op kruispunten. Daarom een aantal tips om op kruispunten beter te zien en gezien te worden
Risicoperceptie
 Risicoperceptie is het herkennen van een potentieel gevaarlijke situatie. Veel rijders die bij een ongeluk betrokken raken schieten tekort in risicoperceptie en kunnen niet adequaat reageren als zich een gevaarlijke situatie voordoet. Een laag niveau van risicoperceptie staat gelijk aan gevaarlijker rijgedrag.
80 tot 90 procent van de beginnende motorrijders is jong. Het probleem bij beginnende motorrijders is vaak niet dat ze de gevaren niet zouden onderkennen, maar wel dat ze denken dat het gevaar niet op hen van toepassing is. Ze zijn zich vaak weinig bewust van de risico’s die voortvloeien uit hun eigen onervarenheid en hebben de neiging zichzelf te overschatten. Het ongevalrisico bij jonge mannen ligt daarbij tweemaal zo hoog als bij jonge vrouwen en viermaal zo hoog als bij ervaren groepen. De verschillen tussen de groepen zitten eerder in verschillen in houding en motivatie dan in (gebrek aan) vaardigheid. Ook alcohol speelt een rol. Jonge mannen drinken minder alcohol in het verkeer dan oude mannen, toch hebben onervaren bestuurders/motorrijders al na het consumeren van een kleine hoeveelheid alcohol een sterk verhoogd ongevalsrisico.
Onervarenheid speelt dus een rol. Onervaren motorrijders hoeven echter niet per se beginneling of jong te zijn. Onervaren motorrijders zijn ook motorrijders die weinig rijervaring hebben, die niet regelmatig rijden of een paar jaar niet regelmatig gereden hebben.
Wat zijn risico's
Een risico is een vermenigvuldiging van de kans dat iets fout gaat maal de schade die het gevolg hiervan kan zijn. Voor een uitgebreidere omschrijving zie Foutmarges en risico's.
Een risico kan elk aspect van de wegomgeving of combinatie van gebeurtenissen zijn die een individu blootstellen aan een verhoogde kans op het krijgen van een ongeluk. In wezen is een risico een potentieel gevaar buiten iemands onmiddellijke controle om. Het gedrag, de ervaring en vaardigheden van de specifieke rijder vallen daarom niet binnen risico's, ook al verhogen ze de waarschijnlijkheid van een ongeluk.
Risico's in het verkeer kunnen onderverdeeld worden in twee soorten: risico's die de weg betreffen en risico's die zijn ontstaan door het gedrag van andere weggebruikers.
Risico's zijn:
- Semi-permanente materiële karakteristieken van de wegomgeving (bijv. putdeksels, verkeer, visuele belemmeringen, wegversmallingen)
- Tijdelijke karakteristieken van de wegomgeving (bijv. mist, olie op de weg of verblindende zon)
- Het gedrag van andere weggebruikers (bewegingen en positie van andere weggebruikers, waaronder voetgangers en fietsers)
Risicobewustzijn
Risico is de waarschijnlijkheid waarmee een ongeluk zou kunnen plaatsvinden. Een objectief risico hoeft niet per se de aandacht van een bestuurder te krijgen. En ook al wordt het risico wel waargenomen, dan nog kan de situatie niet herkend worden als zijnde een risico. Ook hoeft een risico niet per se op een ongeluk uit te draaien, waardoor de motorrijder zich niet bewust is van het risico.
Risicoperceptie heeft betrekking op het vermogen om potentieel gevaarlijke verkeerssituaties te identificeren als zodanig. Het te accepteren risiconiveau hangt hierbij af van de mate waarin de rijder overtuigd is van het feit dat hij succesvol het gevaar kan ontlopen. Iedereen heeft een ander niveau van acceptatie van risico's. Het ene individu zal meer risico accepteren dan het andere. De een zal wel bij mist gaan rijden, de ander niet. In welke mate iemand een risico/gevaar ervaart hangt ook erg af van het individu. Een motorrijder kan een risico ervaren in een bepaalde situatie maar kan ervan uitgaan dat hij in staat is zo te reageren dat het risico op een ongeluk niet groter wordt, waardoor hij daardoor zijn rijgedrag niet aanpast. Een te zelfverzekerde motorrijder kan bijvoorbeeld met hoge snelheid door de bebouwde kom rijden, terwijl hij ervan uitgaat dat hij in staat is snel genoeg te reageren mocht zich een onverwachte situatie voordoen, zoals een plotseling overstekend kind.
Een risicovolle situatie proberen te vermijden kan nog gevaarlijker situaties met zich meebrengen. Bijvoorbeeld tegensturen om een obstakel op de weg te vermijden kan de motorrijder in de baan van het tegemoetkomend verkeer brengen en zo een nog ernstiger ongeluk teweegbrengen. Ook kan een motorrijder een situatie abusievelijk als gevaarlijk beschouwen en onnodige acties ondernemen om het te vermijden en daardoor anderen in gevaar brengen. Het is dus duidelijk dat de perceptie van een risico niet genoeg is. De motorrijder moet voldoende getraind zijn om een risico te ontwijken zonder de risico's voor anderen te vergroten.
Risico's als gevolg van het gedrag van andere weggebruikers kunnen veroorzaakt worden door gebrek aan risicoperceptie bij die andere weggebruikers. Hierop kan worden ingespeeld door de risicoperceptie en reactie van de motorrijder te verbeteren. Motorrijders die sneller kunnen reageren op risico's hebben een veel kleinere kans op een ongeluk.
Waarnemingsvermogen
 Risicoperceptie heeft met waarneming en gedrag te maken. Waarnemingsvermogen, automatisme en aandacht zijn hierbij belangrijke factoren. Iedereen heeft een persoonlijk vermogen om waar te nemen. Je aandacht kan door veel zaken in beslag genomen worden, waardoor je waarnemingsvermogen vermindert.
Een veilige rijder moet zich concentreren op de ruimte rond het voertuig en niet alleen in de richting van het verkeer. Hiervoor dient hij constant zijn omgeving te scannen, potentiële risico's te herkennen en er extra aandacht aan te schenken zonder de rest uit het oog te verliezen. Dit is een vaardigheid die veel oefening vergt. Door te veel indrukken die ieder afzonderlijk geëvalueerd moeten worden, kan makkelijk cognitieve (cognitie = denkvermogen) overbelasting ontstaan, waardoor potentiële risico's niet worden waargenomen.
Door cognitieve overbelasting bestaat een verhoogde kans op foute inschattingen en daarmee samenhangende ongelukken.
Situatiebewustzijn
Terwijl risicoperceptie een belangrijk aspect is van veilig rijgedrag, zal het op zichzelf een motorrijder niet tot een veiliger rijder maken. Nadat een risico is waargenomen zal de motorrijder de juiste actie moeten ondernemen om een ongeluk te voorkomen, waaronder de juiste beslissing nemen. Die beslissing hangt af van gevoel, perceptie, het bepalen van de juiste strategie, cognitieve verwerking van binnenkomende informatie met geheugen en motivatie en vervolgens het kiezen en toepassen van de juiste strategie.
De mate van situatiebewustzijn en werkdruk bepalen in hoge mate hoe de informatie verwerkt kan worden:
- Laag situatiebewustzijn (beeld van de situatie, perceptie, begrip en voorspelling) en lage werkdruk – onoplettendheid en weinig waakzaamheid zorgen voor een apathische houding
- Laag situatiebewustzijn en hoge werkdruk – te veel informatie voor de motorrijder om mee om te gaan
- Hoog situatiebewustzijn en lage werkdruk – een ideale situatie waarin informatie gemakkelijk wordt verwerkt
- Hoog situatiebewustzijn en hoge werkdruk – de bestuurder moet hard werken om al de nodige informatie te verwerken
Ervaring
Risicoperceptie heeft alles te maken met het inschatten en reageren op een gevaarlijke situatie. Een gevaar kan wel of niet als gevaarlijk ingeschat worden en kan meer of minder als gevaarlijk ervaren worden dan het in werkelijkheid is. Dit is hoofdzakelijk afhankelijk van de voorgaande ervaringen van iemand. Onderdeel van deze voorgaande ervaringen zijn gewenning, kennis en vaardigheden. Belangrijker is de actie die volgt op het ingeschatte gevaar.
Door veel ervaring en een geschiedenis van succesvolle uitwijkmanoeuvres zal het zelfvertrouwen van een motorrijder aanmerkelijk toenemen, waardoor zijn technieken nog beter worden. Daartegenover zal gebrek aan ervaring en vaardigheden stress veroorzaken. Een geringe mate van stress kan je capaciteiten doen toenemen, maar te veel stress beperkt het vermogen van de motorrijder zich te focussen op aanwijzingen waardoor de kans groot is dat hij belangrijke risico-informatie mist. Stress kan ook je geheugen negatief beïnvloeden.
Prestatiefouten kunnen zich ook voordoen als de juiste techniek niet of verkeerd aangeleerd is of wanneer het individu door iets in de goede reactie beperkt wordt (tijd). Bewustzijn van deze fout kan het individu helpen de volgende keer wanneer zich dezelfde situatie voordoet beter te reageren.
Goede motorrijders blijven zich bewust van hetgeen zich om hen heen afspeelt. Door middel van de volgende vijf stappen is het mogelijk de situatie juist in te schatten en in diverse verkeerssituaties op een juiste wijze te reageren: scannen, identificeren, voorspellen, beslissen en handelen.
Scan
Scan agressief vooruit, naar de zijkanten en achter je, om potentiële gevaren al te kunnen vermijden nog zelfs voordat ze zich voordoen. Hoe assertiever je zoekt en hoe meer tijd en ruimte je hebt, hoe beter je in staat bent eventueel letsel te voorkomen of verminderen. Zoek mogelijke vluchtroutes vooral op en nabij kruispunten, winkelstraten en bouwterreinen.
# Kijk uit voor: naderend verkeer dat net voor je linksaf kan slaan
# verkeer dat van links of rechts nadert
# verkeer dat je van achteren nadert
# gevaarlijke wegcondities
Wees vooral alert in gebieden waar je zicht belemmerd wordt. Een visueel 'bedrijvige' omgeving kan jou en je motor voor anderen afschermen.
Identificeer
Identificeer de dingen die je problemen kunnen opleveren. Lokaliseer de plaats van gevaren en potentiële conflicten. Voertuigen en andere motoren kunnen je pad kruisen en de kans op een botsing vergroten. Voetgangers en dieren zijn onvoorspelbaar en verplaatsen zich met korte, snelle bewegingen. Stilstaande objecten, putdeksels, vangrails, bruggen, verkeersborden, heggen of bomen kunnen je strategie beïnvloeden.
Voorspel
Nu je de gevaren geïdentificeerd hebt kun je voorspellen wat voor impact ze op je kunnen hebben. Houd rekening met de snelheid, afstand en richting van gevaren om te kunnen bepalen hoe ze je beïnvloeden. Voorspel waar een botsing zou kunnen ontstaan. Vraag jezelf af: wat als... om in te schatten in welke mate je kennis en ervaring je kunnen helpen bij het beïnvloeden van het resultaat van de poging een risico te vermijden.
Beslis
# Beslis wanneer, waar en hoe te handelen, afhankelijk van het soort risico dat je tegenkomt: Enkel risico
# Meerdere risico's
# Stilstaand
# Bewegend
Overweeg de gevolgen van elk risico afzonderlijk, of zich nou een of meerdere risico's voordoen.
Handel
In gebieden met een hoog potentieel risico, als kruisingen, winkelstraten, scholen en bouwterreinen, koppeling en beide remmen bedekken om de tijd die je nodig hebt om te reageren te verkleinen.
- # Creëer meer ruimte en beperk de gevolgen van risico's door: je licht aan te doen zodat je goed zichtbaar bent en/of je claxon te gebruiken
- je snelheid aan te passen door te accelereren, stoppen of af te remmen
- je in de kijker te rijden door je positie en richting aan te passen
Doe bij twee of meer risico's alles stap voor stap. Pas je snelheid aan om de twee risico's los te kunnen koppelen en ze vervolgens afzonderlijk te kunnen benaderen.
Conclusie
Risicoperceptie is de basis voor goed defensief rijgedrag. Kort samengevat draait alles om zien, beslissen en handelen. Des te beter je feedbackmechanisme is, des te adequater je kunt reageren in risicovolle situaties. Zo houd je namelijk meer tijd over om situaties te voorzien en je strategie te bepalen.
|
|
Kruispunten
 De meeste ongevallen waarbij motorrijders betrokken zijn gebeuren op kruispunten. Een kruispunt kan zich midden in een stad bevinden of op een doorlopende weg in een woonwijk; overal waar verkeer je pad kan kruisen. Meer dan de helft van alle botsingen tussen motor en auto worden veroorzaakt door bestuurders die geen voorrang verlenen. Tegemoetkomende auto's die voor je linksaf slaan en auto's die vanuit zijwegen in jouw baan optrekken vormen de twee grootste gevaren. In het artikel over risicoperceptie worden vijf punten genoemd die vooral op kruispunten hun nut bewijzen.
Rijd zover mogelijk van naderende auto's vandaan...
 De kans bestaat dat anderen jou niet zien. Vertrouw niet op oogcontact als een teken dat een bestuurder voor je uit zal wijken. Maar al te vaak kijkt een bestuurder recht tegen een motorrijder aan zonder hem te zien. Vertrouw alleen op je eigen ogen. Als een auto in jouw baan kan komen, ga er maar vanuit dat hij dat zal doen ook.
Minder je snelheid. Na het oprijden van de kruising wegrijden van tegemoetkomende voertuigen die de bocht willen nemen. Niet radicaal snelheid en positie veranderen, zodat de andere bestuurder denkt dat je af wilt slaan.
- Kijk uit voor problemen, zodat je eruit kan blijven: beweeg je zo ver mogelijk van de auto vandaan. Als de auto aan de rechterkant zit, ga naar links. Zit de auto links of nadert een auto met het linker knipperlicht aan, ga dan naar rechts;
- als het kan, verander dan van rijstrook. Ga anders zo ver mogelijk naar de kant van je rijstrook rijden;
- nader langzaam. Als een bestuurder plotseling optrekt, zijn je kansen om te stoppen of draaien een stuk beter.
Vergroot de kans gezien te worden op kruispunten. Doe je lichten aan en rijd op die plek waar je tegemoetkomend verkeer het best kunt zien. Creëer een bufferzone rond je motor zodat je in elke situatie kunt uitwijken.
Als je een kruispunt nadert, een rijbaanpositie kiezen die je zichtbaarheid voor andere weggebruikers vergroot. Bedek de koppeling en beide remmen om je reactietijd te verkleinen.
Vermijd het midden van de rijstrook vanwege diesel- en olieresten op het wegdek. Kijk niet alleen goed naar borden en verkeerslichten, maar scan voortdurend voor eventuele obstakels, zoals een slecht wegdek e.d. (kleurverschillen). Blijf er niet naar kijken, maar rijd er langsheen.
Laat grotere voertuigen links en recht van je iets sneller optrekken op kruisingen met meerdere rijstroken. Als een of andere idioot van links of rechts door rood rijdt, is het beter dat ze het busje/de auto links of rechts van jou raken. Daarom nooit direct oversteken als het licht op groen springt. Wacht even en gebruik de voertuigen links en rechts van je als schild. Als je er niet naast kunt rijden, afremmen om afstand te creëren. Zo ben je beter zichtbaar voor andere bestuurders.
 Onoverzichtelijke kruispunten
Als je een onoverzichtelijk kruispunt nadert, ga dan naar dat gedeelte van de rijstrook dat je zo vroeg mogelijk in het zicht van andere weggebruikers brengt. In dit plaatje is de motorrijder naar de linkerkant van zijn rijstrook gereden - weg van de geparkeerde auto - zodat de bestuurder op de kruisende weg hem zo vroeg mogelijk ziet.
Soms hebben we zelf geen goed zicht. Vaak wordt het zicht belemmerd door grotere voertuigen zoals vrachtwagens. Wacht iets langer tot je wel voldoende zicht hebt. Pas daarna afslaan of oversteken. Sta je op een onoverzichtelijke kruising en weet je niet of er iets aankomt, zoek dan naar spiegelende objecten. Die auto die je niet rechtstreeks kunt zien, spot je misschien wel in het raam van een huis of in de lak van een geparkeerde auto.
 Ga er in principe altijd vanuit dat er een ander voertuig naast een groot voertuig rijdt, dan kom je nooit voor verrassingen te staan. Rijd je zelf naast een afslaand groot voertuig, pas dan je snelheid aan tot je goed zicht hebt, ook al is de weg waarop je rijdt een voorrangsweg.
Ga niet naast een ander voertuig staan voordat je een kruispunt oprijdt (geldt uiteraard niet voor een rijbaan met drie of meer rijstroken in dezelfde richting). Op deze manier ontneem je de ander ook het zicht.
Positioneer jezelf.
Als een voertuig voor je plotseling langzamer gaat rijden en zijn knipperlicht aan heeft staan, ga dan links (rechterknipperlicht) of rechts (linkerknipperlicht) achter het voertuig rijden/staan. Zo heb je een vluchtroute en kunnen auto's achter je zien dat de auto af wil slaan. Ook voorkom je een botsing als het voertuig achter je niet op tijd stopt. Voor het stoppen een paar keer je remlichten laten flitsen. Als je gestopt bent, koppeling inhouden, motor in de versnelling en ogen in de spiegels. Je weet maar nooit...
Pas ook op voor een kop-staart-aanrijding indien je voorligger plotseling stevig remt omdat hij een ander te laat gezien heeft. Bedenk dat het bij een dergelijke situatie altijd beter voorkomen is dan genezen!
 Soms ligt tussen de rijstroken een verdrijvingsvlak. Houd er rekening mee dat het inhalen over deze vakken in feite ook een afdekongeval tot gevolg kan hebben. Bovendien is ieder gebruik van verdrijvingsvlakken bij wet verboden.
Gaat ondanks alles toch iets fout,
... probeer dan binnen de gegeven ruimte zoveel mogelijk snelheid eruit te remmen. Laat hierna je remmen los en stuur binnen de beschikbare ruimte om de ander heen. Hierbij dien je wel van te voren gezien te hebben waar die ruimte ligt. Blijf dan ook naar die ruimte kijken (waar je heenkijkt, ga je heen).
Zoveel mogelijk zelf kunnen zien en zoveel mogelijk zichtbaar zijn in je eigen beschermde ruimte,
daar draait het om! |
Risoco perceptie.
